Zmiana modelu leczenia
Optymalizacja polskiego modelu leczenia, to, obok zmian legislacyjnych, druga oś działań Rzecznika. W początkach naszej działalności problem polegał przede wszystkim na udostępnieniu sprawdzonych przez naukę, a marginalizowanych czy niedocenianych w Polsce metod leczenia i podejść terapeutycznych – chodziło głównie o wzmocnienie placówek ambulatoryjnych oraz poszerzenie dostępu do leczenia substytucyjnego.
Placówki ambulatoryjne to ogromny potencjał, nadal nie w pełni wykorzystywany w polskim modelu pomocy – pracują w nich setki specjalistów terapii uzależnień i około stu psychiatrów. Gęsta sieć tych placówek pozwala na udostępnienie leczenia nawet małym grupom pacjentów, podczas gdy obecna formuła programów substytucyjnych sprawia, że te posiadające mniej niż 30-40 pacjentów są deficytowe.
Program Rzecznika wskazuje, w jakie narzędzia powinny zostać wyposażone poradnie, by stały się w pełni funkcjonalnym elementem systemu leczenia. Należą do nich przede wszystkim:
- zaplecze pomocowe w postaci programów i hosteli readaptacyjnych oraz placówek opiekuńczych
- wzmocnienie diagnostyki i leczenia zaburzeń psychicznych
- wprowadzenie specjalistycznych programów dla użytkowników konopi, którzy stanowią obecnie nawet 50% pacjentów
Zmiany systemowe – równomierny dostęp
Program Rzecznika od wielu lat zwraca uwagę na problem nadmiernej koncentracji lecznictwa substytucyjnego w skali kraju jak i pojedynczych placówek. Większość programów ulokowana jest w dużych ośrodkach miejskich, przy tym niektóre z nich obsługują np. połowę pacjentów danego regionu.
Tu szczególnie wyraźny jest przykład Warszawy, która do niedawna dostarczała połowy miejsc substytucyjnych całego kraju! Obecnie sytuacja jest znacznie lepsza, do czego przyczyniły się m.in. udostępnienie leczenia w województwach warmińslko-mazurskim, podkarpackim i podlaskim, jednak problem koncentracji w obrębie samej stolicy w ostatnich latach narasta.
Dostępność leczenia substytucyjnego w Warszawie jest optymalna – na poziomie ok. 1650 miejsc – jednak lokalizacja programów uległa w minionych kilku latach zmianom, w wyniku których obecnie większość miejsc dostępnych jest na niewielkim obszarze jednej dzielnicy – Pragi Północ. Leczy się tam ok. 1150 pacjentów, z czego 200 podjęło leczenie w okresie pandemii, co jest jedynym w kraju wzrostem w tym okresie – spowodowanym głównie brakiem miejsc w innych placówkach.
Zwracamy też uwagę na zasady finansowania programów substytucyjnych powodujące opłacalność wymuszania częstego stawiennictwa pacjenta po odbiór leku. Praktyka ta znacznie podnosi koszty działania placówki, ale jest też działaniem przeciwskutecznym, gdyż gromadzenie pacjentów staje się źródłem większych dochodów.
Zarazem problem skupienia w jednym miejscu wielu pacjentów o specyficznych cechach, nierzadko zagrożonych marginalizacją, to istotny problem dla otoczenia programów, społeczności lokalnej i bezpieczeństwa publicznego – ale i dla celów samego leczenia czy reintegracji społecznej, gdyż wzmacnia problem uzależnienia środowiskowego.
Integracja form pomocy
Zintegrowane formy pomocy uważane są za znacznie efektywniejsze, zwłaszcza dla osób długotrwale wykluczonych społecznie, mających problemy z poruszaniem się między instytucjami pomocowymi.
Integracja różnych rodzajów form oferty leczniczej obejmuje m.in. farmakoterapię z psychoterapią i pomocą psychiatryczną, świadczenia specjalistycznych poradni, ale też ośrodków stacjonarnych oraz programamów readaptacji społecznej.
Tymi sprawami zajmuje się dzisiaj Biuro Rzecznika, starając się o kolejne spotkania z właściwym ministrem bądź władzami lokalnymi – oraz angażując sprawdzonych już i nowych sojuszników.