18 września uczestniczyliśmy w corocznej konferencji „Terapia substytucyjna 2026 – aktualny stan wiedzy, wyzwania i kierunki rozwoju”, organizowanej przez firmę Molteni Farmaceutici.

Spotkanie zrzesza przede wszystkim przedstawicieli środowiska lekarskiego, jednak w tym roku sporo uwagi poświęcono regulacjom prawnym, wynikającym z nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, istotnie zmieniającej system leczenia substytucyjne w Polsce.

Nowe przepisy upn

Nowelizacja weszła w życie pod koniec sierpnia br. Najważniejsze zmiany jakie wprowadza, to tzw. “substytucja na receptę” oraz doprecyzowanie wymogów dot. obsady programów substytucyjnych.

Personel a liczba pacjentów

Najwięcej emocji budził art. 28a, wprowadzający w programach leczenia substytucyjnego “odpowiednią do liczby pacjentów liczbę osób udzielających świadczeń zdrowotnych” . To rozwiązanie, którego dotychczas brakowało w tak jednoznacznej formie. Będzie miało bezpośrednie znaczenie dla organizacji i możliwości rozwoju programów. Tab.1. Aktualne wymogi dot. personelu

Personel	Minimalna obsada
Lekarz specjalista psychiatrii	0,25 etatu / każde rozpoczęte 50 pacjentów
Specjalista psychoterapii uzależnień	0,25 etatu / każde rozpoczęte 50 pacjentów
Pielęgniarka	co najmniej 0,75 etatu / każde rozpoczęte 50 pacjentów
Farmaceuta	w określonych przypadkach – gdy stosowane są opakowania zbiorcze i nie ma dozownika elektronicznego

„Substytucja na receptę” 

Druga zmiana, to możliwość wydawania leku, konkretnie buprenorfiny, przez gabinety lekarskie – umocowana w art. 28 pkt. 1: “Osoba uzależniona może być leczona z zastosowaniem leczenia substytucyjnego prowadzonego w ramach programu leczenia substytucyjnego albo otrzymywać produkt leczniczy zawierający substancję czynną buprenorfinę w ramach ordynacji lekarskiej“. To rozwiązanie, na które środowisko czekało od lat – prace nad projektem trwały z przerwami aż 12 lat. Brak refundacji leków ogranicza znacznie dostępność tego rozwiązania, mimo to uczestnicy konferencji oceniali je jako kamień milowy dla rozwoju lecznictwa substytucyjnego.

Problem dostępności 

Dostępność leczenia, przy utrzymaniu jego jakości i bezpieczeństwa to najważniejsze wyzwanie dla systemu leczenia substytucyjnego.

Nierówności terytorialne

Przedstawiciel Stowarzyszenia Jump 93 poruszył tę kwestię w swoim wystąpieniu, wyjaśniając dlaczego zmiany ustawowe były potrzebne i z jakimi problemami systemowymi są związane. Jednym z nich wciąż pozostaje nierówny terytorialnie dostęp do leczenia i jego nadmierna koncentracja w Warszawie. Przedstawiliśmy wysiłki, jakie podjęto, we współpracy warszawskiego BKDS-u ds. uzależnień z Miastem, aby problem ten rozwiązać – oraz dane liczbowe obrazujące skalę i efekty wprowadzonych ograniczeń. Do tych ostatnich trzeba, niestety, zaliczyć wypadnięcie z systemu leczenia nawet 200 osób.