Nie mogąc się doczekać odpowiedzi z Ministerstwa Zdrowia na trwające od ponad pół roku starania środowiska medycznego o organizację debaty dot. polityki nikotynowej – takiej, która będzie uczciwa i reprezentatywna dla różnorodności głosów tego środowiska – grupa terapeutów i lekarzy zwróciła się wczoraj o pomoc do Prezydenta RP.
Poniżej zamieszczamy treść listu:
Warszawa, 16 listopada 2025 r.
Szanowny Pan
Karol Nawrocki
Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej
Szanowny Panie Prezydencie,
zwracamy się do Pana jako do najważniejszej osoby w państwie, ale także do człowieka i obywatela, który rozumie znaczenie redukcji szkód dla użytkowników nikotyny.
Używanie saszetek nikotynowych wpisuje się w elementarne zalecenie dla użytkowników nikotyny: „po pierwsze porzuć palenie” – chodzi o zaprzestanie palenia zwykłych papierosów, które zawierają najwięcej substancji toksycznych. Z paleniem zwykłych papierosów związana jest największa szkodliwość – znacznie większa od innych form używania nikotyny. Przejście na mniej szkodliwe formy jej przyjmowania stanowi fundament polityk antynikotynowych m.in. Szwecji, Nowej Zelandii, Anglii – krajów o najmniejszej liczbie zachorowań na raka płuc, POChP (przewlekłą obturacyjną chorobę płuc) i inne choroby odtytoniowe.
Niestety, w Polsce polityka podąża w odwrotnym i zdecydowanie niepożądanym kierunku. Reprezentanci instytucji państwowych nie widzą dowodów naukowych i wielu z nich podważa zamysł redukcji szkód, natomiast w obiegu publicznym brakuje jasnej informacji o wpływie na zdrowie nowych produktów nikotynowych, przez co panuje błędne przekonanie o podobnej szkodliwości palenia zwykłych papierosów i bezdymowego przyjmowania nikotyny.
Problem używania produktów nikotynowych przez młodzież jest co najmniej równie ważny – lecz powinien być traktowany z taką samą uwagą jak skłanianie palaczy do odejścia od papierosów zwykłych. Jednym zagadnieniem jest przeciwdziałanie uzależnieniu młodych ludzi, drugim ograniczanie szkód zdrowotnych u osób uzależnionych od palenia tytoniu.
W obu wypadkach potrzebna jest rzetelna, otwarta i oparta na dowodach naukowych debata nad efektywną polityką nikotynową.
W Polsce brakuje takiej debaty. Tematu polityki nikotynowej nie podejmują największe media, organizacje społeczne, czy liczne autorytety w dziedzinie medycyny, ponieważ głosy za podjęciem redukcji szkód spotykają się z zarzutami działania na rzecz firm-trucicieli i sprzyjania uzależnieniu dzieci.
Przynosi to ogromne szkody indywidualne i społeczne. Przekonania niepoparte dowodami nie powinny kształtować polityki zdrowotnej i nie mogą wygrywać z faktami. Efektywne działania na rzecz ochrony dobrostanu młodzieży należy prowadzić poprzez systematyczną edukację, np. przez obowiązkowe lekcje o zdrowiu, pozbawione tych elementów, które dzielą społeczeństwo i polityków.
Równie ważne jest szersze udostępnienie specjalistycznej pomocy i skuteczne egzekwowanie oraz poprawianie prawa. Tutaj, już istniejącego prawa dotyczącego obrotu wyrobami nikotynowymi i ich reklamy. Osiąganie celów, jakimi są zmniejszenie liczby zachorowań spowodowanych paleniem i liczby zgonów powinno podążać niezależnie od działań skierowanych na nieletnich.
Szanowny Panie Prezydencie,
brak rzeczowej debaty wokół polityki nikotynowej przynosi społeczeństwu znaczne straty:
- Brak w mediach jednoznacznej informacji, a w związku z tym niedostateczna wiedza w społeczeństwie.
- operowanie półprawdami i nierealistycznymi hasłami – na co szczególnie wyczulona jest młodzież – co podważa autorytet naukowców i zaufanie do instytucji państwowych.
- stygmatyzacja osób domagających się redukcji szkód, co blokuje rozwój racjonalnych strategii zdrowotnych
Dlatego zwracamy się do Pana z prośbą o zainicjowanie debaty i objęcie patronatem cyklu konferencji na temat zdrowia publicznego i uzależnień.
Do ich zawartości mogłyby następnie dojść inne kwestie zdrowia publicznego, w tym dotyczące edukacji o uzależnieniach, profilaktyki w szkołach, zakazu nocnej sprzedaży alkoholu i jego wpływu na bezpieczeństwo i redukcję popytu, a także szersze zagadnienia dotyczące chorób cywilizacyjnych, zaburzeń psychicznych oraz dostępu do poradnictwa, psychologów, terapeutów, psychiatrów dziecięcych.
Nie trzeba przekonywać, że usprawnienia służące poprawie stanu zdrowia, jakości i ratowaniu ludzkiego życia leżą w interesie każdego z nas. Wiadomo jednak, że zdrowie publiczne można poprawić tylko poprzez długofalowe strategie oparte na dowodach naukowych i sprawdzonych wzorcach ze świata. Właściwie prowadzona debata sprzyja tworzeniu takich strategii.
W otwartej dyskusji uwzględnia się różne perspektywy i z czasem dochodzi do weryfikacji przekonań w oparciu o fakty. Dzięki temu powstają precyzyjne modele i racjonalne strategie, dopasowane do realnych potrzeb, zalecające efektywne kosztowo interwencje – dzięki „evidence-based policy making” użytkownicy nikotyny mogą się stawać coraz mniejszym ciężarem dla finansów publicznych i zdrowia publicznego.
Z poważaniem,
Jacek Charmast, inicjator akcji, prezes Stowarzyszenie Jump ’93
Załączniki:
1. dokument „Konsensus dotyczący celów Antynikotynowej Strategii w Polsce”
2. lista sygnatariuszy
Konsensus dotyczący celów Antynikotynowej Strategii w Polsce
Zgodnie z Traktatem o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, polityka i plany
strategiczne muszą być tworzone na podstawie wiarygodnych dowodów
naukowych. Dotyczy to również polityki zdrowotnej, w tym polityki antytytoniowej
i antynikotynowej. Na szczycie piramidy wiarygodności dowodów naukowych
znajduje się przegląd systematyczny (systematic review), stanowiący podstawę do
opracowywania rekomendacji i strategii zdrowotnych.
Cele polityki antynikotynowej:
- Ochrona osób młodych przed inicjacją rekreacyjnego przyjmowania produktów
zawierających nikotynę. - Zmniejszanie ryzyka nikotynizmu i chorób odtytoniowych w populacji osób,
które palą klasyczne papierosy, dążąc do abstynencji.
Sygnatariusze złożyli deklarację o braku konfliktu interesów. Podpisane poniżej
osoby nie reprezentują instytucji, z którymi są związane, ale prezentują własne
poglądy.
Lista sygnatariuszy:
-
- Magdalena Bartnik, prezeska Fundacji Prekursor w Warszawie
- Tomasz Malkuszewski, przewodniczący Społecznego Komitetu ds. AIDS, Warszawa
- Agnieszka Sieniawska, przewodnicząca Polskiej Sieci Polityki Narkotykowej, Warszawa
- Grzegorz Wodowski, kierownik Poradni Leczenia Uzależnień Monar w Krakowie,
- Katarzyna Puławska-Popielarz, wiceprezeska Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, kierowniczka Młodzieżowego Ośrodka Rehabilitacji w Kazuniu-Bielanach,
- Marek Balicki, lekarz, b. dwukrotny Minister Zdrowia,
- Dorota Rogowska Szadkowska, lekarka, dr. n. med. Białystok
- Krzysztof Łanda, lekarz, b. podsekretarz stanu w MZ
- Jacek Gąsiorowski, lekarz, dr. n. med. z-ca dyrektora Wrocławskiego Centrum Zdrowia
- Maja Ruszpel, prezeska Fundacji Inspiratornia, Warszawa.
- Katarzyna Lendzion, kierowniczka Centrum Leczenia Uzależnień Mały Rycerz, w Warszawie
- Prof. Edward Gorzelańczyk, psychiatra, biolog, prezes Stowarzyszenia Substytucyjnego, Bydgoszcz
- Anna Dela, prezeska Instytutu Człowieka Świadomego, Warszawa
- Filip Duski, adwokat, Stowarzyszenie Monar, Kraków
