23. października uczestniczyliśmy w spotkaniu BKDS ds. Uzależnień i HIV/AIDS z Wiceprezydentką Warszawy Izabelą Marcewicz-Jendrysik.
Jednym z ważnych tematów było leczenie substytucyjne i zrozumienie przyczyn nadwykonań w stolicy, finansowanych wprawdzie przez wojewódzkie NFZ z innych części kraju, lecz nadal stanowiących obciążenie dla Miasta oraz dla samych pacjentów.
Realizacja prawa pacjentów do leczenia w miejscu zamieszkania wraca zatem na pierwszy plan naszej agendy. Jest tym bliższa realizacji, że nowelizacja ustawy umożliwia wydawanie leków w gabinetach lekarskich.
Poniżej nasz list do Wiceprezydentki, z szerszym opisem problemu i propozycją zwołania przez Ratusz „okrągłego stołu” – tym samym zainicjowania dalszych zmian w systemie lecznictwa w Polsce.
Szanowna Pani
Izabela Marcewicz-Jendrysik
Zastępca Prezydenta m.st. Warszawy
Warszawa, 26.10.2026
Szanowna Pani Prezydent,
podczas spotkania 23. października br. z reprezentacją Branżowej Komisji Dialogu Społecznego ds. Przeciwdziałania Uzależnieniom i HIV/AIDS, poruszyliśmy m.in. problem nierównomiernej dostępności leczenia substytucyjnego w Polsce i nadmiernej koncentracji tego świadczenia w Warszawie.
Zjawisko to, oprócz kosztów leczenia, refundowanego przez NFZ, generuje dodatkowe obciążenia dla budżetu Miasta, związane z zapewnieniem porządku i bezpieczeństwa publicznego, funkcjonowaniem służb miejskich, ale też koszty pomocy socjalnej, interwencji kryzysowych, bezpłatnego poradnictwa prawnego, działań redukcji szkód i in.
Generuje także koszty społeczne, czego przykładem jest Praga Północ. Dzielnica ta stała się miejscem tzw. turystyki leczniczej, a także narkotykowej. Według danych KCPU z 2024 r., skupiało się w niej do niedawna około 30% krajowych miejsc leczenia substytucyjnego. Wieloletnie protesty mieszkańców przeciwko projektowi Re-Start oraz koncentracji placówek leczenia substytucyjnego unaoczniły skalę napięć społecznych.
Nierównowaga w dostępie do leczenia i jej konsekwencje
Stowarzyszenie Jump 93 od lat zajmuje się problemami leczenia uzależnień, w tym bezdomnością narkotykową, która wciąż nie znajduje wystarczającego zainteresowania wielu organizacji branżowych. Doświadczenia zdobyte w ostatniej dekadzie, m.in. podczas mierzenia się z “problemem praskim”, pokazały, jak istotne jest wspólne poszukiwanie rozwiązań.
W ostatnim czasie przeprowadzono relokację programów i pacjentów z Pragi, a w 2026 r. wprowadzono regulacje ograniczające ilość pacjentów lecznictwa substytucyjnego. Zmiany te wpłynęły na poprawę poczucia bezpieczeństwa mieszkańców Pragi, nie rozwiązują jednak zasadniczego problemu stolicy: nierównomiernego dostępu do świadczeń i wynikającego z niego obciążenia Warszawy kosztami pomocy osobom przyjeżdżającym z innych części kraju.
W ocenie Jump 93 i BKDS, jedną z głównych przyczyn nadmiernej koncentracji pacjentów w Warszawie jest niewystarczające kontraktowanie leczenia substytucyjnego przez część wojewódzkich NFZ. Pacjenci bez dostępu do leczenia w miejscu zamieszkania, migrują do miast oferujących te świadczenia, przez co ponoszą one koszty organizacyjne i społeczne.
Jest to utrudnienie również dla przyjezdnych pacjentów, doświadczających problemów mieszkaniowych, co destabilizuje ich sytuację życiową, zarobkową, jak i realizację celów terapeutycznych.
Potrzebne zmiany w finansowaniu i kontraktowaniu świadczeń
Według danych KCPU, w Warszawie leczy się blisko połowa pacjentów substytucyjnych całego kraju. Jednocześnie w innych regionach występują kolejki oczekujących.
Analiza mechanizmu rozliczeń między oddziałami NFZ pokazuje, że problem ten nie wynika z braku środków – Mazowiecki Oddział Wojewódzki NFZ refunduje warszawskim programom leczenie pacjentów spoza województwa, jednak otrzymuje z tego tytułu zwroty z pozostałych 15 oddziałów wojewódzkich w wysokości około 1,6 mln zł rocznie.
W rezultacie środki trafiają do stolicy, zamiast służyć uruchamianiu nowych programów lub zwiększaniu kontraktów placówek już działających.
W naszej ocenie, sytuację tę tworzą uwarunkowania instytucjonalne w regionach, gdzie dominuje podejście terapeutyczne niechętne redukcji szkód i leczeniu substytucyjnemu. Konsekwencją jest ograniczona dostępność świadczeń, migracja pacjentów i przenoszenie części kosztów na samorząd Warszawy.
Propozycja: okrągły stół z udziałem Miasta, NFZ, KCPU
Od 2009 r. Jump 93 działa na rzecz rozwoju leczenia substytucyjnego w Polsce. Z naszej inicjatywy powstały pierwsze programy metadonowe w Gdańsku, Opolu, Olsztynie i Częstochowie, zwiększono liczbę pacjentów objętych leczeniem we Wrocławiu oraz uruchomiono pierwszy program na Podlasiu. Programy te obejmują dziś blisko jedną piątą pacjentów substytucyjnych w Polsce.
W latach 2010–2012 działania te wspierał warszawski Ratusz, uczestnicząc w organizowanych przez nas spotkaniach okrągłego stołu.
Proponujemy powrót do tej formuły współpracy, która sprawdziła się w latach 2010–2012. Zależałoby nam na zainicjowaniu przez Ratusz obrad okrągłego stołu z udziałem Centrali NFZ, Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom oraz przedstawicieli środowiska realizującego leczenie substytucyjne.
Spotkanie w takim gronie pozwoliłoby wypracować rozwiązania, zapewniające równomierną dostępność leczenia w kraju, w szczególności poprzez adekwatne kontraktowanie świadczeń i rozwój lecznictwa tam, gdzie pacjenci mają dziś ograniczone możliwości terapii.
Chodzi o to, by odciążyć Warszawskie lecznictwo, ograniczyć koszty związane z turystyką leczniczą, oraz, przede wszystkim – umożliwić osobom uzależnionym leczenie bliżej miejsca zamieszkania. Pozwoli to zmniejszyć migrację pacjentów i towarzyszące jej ryzyko bezdomności, zarazem efektywniej wykorzystując krajowe zasoby systemu ochrony zdrowia.
Liczymy na Pani wsparcie w zainicjowaniu tego procesu.